ÇEVKO Vakfı’ndan Ambalaj Atığı ve Belediye Araştırması

Sürdürülebilir çevre yönetimi alanında çalışmalar yürüten ÇEVKO Vakfı, "Belediyelerde Değerlendirilebilir Atıkların Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmaları" başlıklı araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. İstanbul’dan Kadıköy, Ataşehir, Pendik ve Antalya’dan Muratpaşa belediyelerinin 2025 yılı verilerinin incelendiği araştırma; yerel yönetimlerin yıllara dayanan deneyimlerini, karşılaştıkları finansal zorlukları ve sistemin sürdürülebilirliği için gereken adımları ortaya koydu.

Araştırma bulguları; sıfır atık hedeflerine ulaşılabilmesi için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) temelinde finansman, koordinasyon ve yurttaş katılımının eş zamanlı olarak güçlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Dört İlçe Belediyesinden Farklı İşletme, Benzer Toplama Yöntemleri

Ambalaj atıklarını kaynağında ayrı toplama çalışmaları Kadıköy’de 2000, Muratpaşa’da 2007, Ataşehir’de 2009 ve Pendik’te 2010 yılından bu yana aralıksız devam ediyor. Belediyelerin sahada uyguladığı yöntemler şu şekilde öne çıkıyor:

• Pendik Belediyesi: Toplama işlemini kendi araçlarıyla gerçekleştiriyor. Atıklar 2018 yılından bu yana belediyeye ait Ambalaj Atığı Ayırma Tesisi'nde işleniyor. Kapıdan kapıya poşetle toplama, cam kumbaraları ve mobil atık getirme merkezleri gibi yöntemlerle meskenlerin yaklaşık %20'sine ulaşılıyor.

• Kadıköy Belediyesi: Ambalaj atıklarını belediye kendi topluyor ve lisanslı tesislere satıyor. Haftalık bazda 5.000'e yakın adresten mavi poşetlerle kapıdan kapıya toplama yapılıyor.

• Ataşehir Belediyesi: Atık toplama ve ayırma süreçleri sözleşmeli lisanslı tesisler eliyle yürütülüyor. İlçede 16 adet mobil atık getirme merkezi ve geri kazanım kumbaraları kullanılıyor.

• Muratpaşa Belediyesi: Süreç lisanslı firmalarla yürütülüyor ve hizmet ilçe nüfusunun yaklaşık %55’ini kapsıyor. Akıllı geri dönüşüm otomatları, konteynerler ve kapıdan toplama yöntemleri aktif olarak uygulanıyor.

Belediyelerin Saha Operasyonlarında Karşılaştığı 4 Büyük Zorluk

ÇEVKO Vakfı araştırması, yerel yönetimlerin ambalaj atığı yönetiminde karşılaştığı temel engelleri şu başlıklar altında sıralıyor:

1. Yüksek Toplama ve Operasyon Maliyetleri: Ekipman, araç, yakıt ve personel giderlerinin atık satış gelirinden fazla olması belediyeleri ciddi finansal zararlarla karşı karşıya bırakıyor. Mevzuat değişiklikleri nedeniyle finansal desteğin azalması bütçeleri zorluyor.

2. Kayıt Dışı Toplayıcılar ve Vandalizm: Kayıt dışı atık toplayıcıların ekipmanlara zarar vermesi, kumbaraların parçalanması ve atıkların çalınması bakım-onarım maliyetlerini artırırken hizmet sürekliliğini aksatıyor.

3. Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Eksikliği: Hane halkı ve işletmelerin atıkları kaynağında yanlış ayırması ya da hiç ayırmaması operasyonel verimsizliğe yol açıyor.

4. Sıfır Atık Belgeli Kurumların Sistem Dışına Çıkması: Bazı market, otel ve işletmelerin atıklarını doğrudan tesislere satması, belediye koordinasyonundaki toplama ağının verimini düşürüyor.

Araştırma sonuçlarını değerlendiren ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, belediyelerin oluşturduğu tecrübenin ortak sorumlulukla desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:

"Belediyelerimiz yıllar içinde kaynağında ayrı toplama alanında önemli bir birikim oluşturdu. Ancak bu yapının korunması ve yaygınlaştırılması için yerel yönetimlerin tek başına bırakılmadığı; üreticilerin, satış noktalarının ve vatandaşların sorumluluk üstlendiği Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu temelli bir yapıya ihtiyaç var. Türkiye’nin gereksinim duyduğu şey; ekonomik sürdürülebilirliği sağlayan ve tüm paydaşların elini taşın altına koyduğu bütüncül bir atık yönetim sistemidir"